پنجشنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۳ ساعت ۱۴:۱۰
کد مطلب : ۸۱۴۶

نقد خسرو نقیبی بر مستند «بدون بلیت»

۰
نقد خسرو نقیبی بر مستند «بدون بلیت»
ثبت سند
مستند « بدون بلیط » ساخته‌ صبا قاسمی

«مستند رخداد» ساختن، پیش از تسلط بر ابزار، نیاز به یک «هوش پیش‌بینی» دارد. اینکه بتوانی آن‌چه را که در پیش است ببینی و برای تصویرکردن چیزی که فقط یک بار اتفاق خواهد افتاد تدارک لازم حضور در محل را دیده باشی. صبا قاسمی در «بدون بلیط» نشان می‌دهد که این هوش را دارد. دوربین‌های متعددش در جاهای مختلف رخداد حاضرند و او پیش از وقوع اتفاق می‌دانسته چه سونامی عجیبی در راه است.

«بدون بلیط» داستان ۱۰بهمن ۱۳۹۲ است. روز «آشتی با سینما». طرح جنجال‌برانگیزی که حتی گروههای مختلفی از اهالی سینما در بارهٔ آن نظرات مخالف و موافق بسیاری دارشتند. به همین دلیل است که «انتخاب سوژه» پیش از «ساختار» دلیل اهمیت «بدون بلیط» می‌شود. ثبت یک روز تاریخی با دوربین‌های متعدد و در شهرهای مختلف، با تمام تدابیری که برای از دست‌نرفتن «لحظه» ‌ها باید اندیشیده می‌شده. این مهم‌ترین دلیل تماشایی از کار درآمدن فیلم قاسمی است، اما همه‌اش نیست.

روال منطقی، این‌که بتوانی یک داستان را از نقطهٔ «آ» به نقطهٔ «ب» برسانی و در این مسیر دلیل اتفاقات را هم توضیح دهی، کار ساده‌ای نیست، و این‌جا، سازنده تا حد زیادی از پس این موضوع برآمده. درست طرح موضوع می‌کند، به قاعده موضوع را بسط می‌دهد و درست‌‌ همان جایی که ممکن است به تکرار بیفتد و خسته‌کننده شود، آن‌سوی ماجرا را هم می‌بیند. از طبقهٔ فرودست و مردمانی که صف‌های طویل بسته‌اند و صاحبان سینمایی که چندان هم از این رخداد خوشحال نیستند عبور می‌کند و اصلا به این موضوع می‌پردازد که «پس چرا این مردم مشتاق در طول سال سینما نمی‌روند؟» می‌بینید؟ فیلم‌ساز، مرعوب پیش‌بینی خودش از شلوغی غیرمنتظرهٔ سالن‌ها و مدیریت دوربین‌های متعددش نشده و در‌‌ همان روز، سراغ مردمی از شهر می‌روند که حتی رایگان‌ بودن هم نتوانسته آن‌ها را به سالن‌های سینما بکشاند و موضوعی دیگر را طرح می‌کند، تا فقط «گزارشگر» نباشد و بتواند «تحلیل» هم ارائه دهد. مهم نیست که حرف مردمان کوچه و بازار‌‌ همان غرهایی است که درباره بسیاری چیزهای دیگر این سال‌ها هم می‌زنند؛ مهم این است که همین «بی‌ربط بودن» و «دوربین که می‌بینند می‌خواهند سطح بالا باشند» را درست و دقیق ثبت می‌کند.

به همهٔ این ویژگی‌های محتوایی، نظم بصری و دوری از «آماتورگرایی» و «مستند یعنی تصاویر مغشوش و شلخته» را هم بیفزایید. تصاویر دوربین‌های قاسمی همه کادرهای خوب دارند، جایی که باید از محل رخداد دور‌تر می‌ایستند و فقط تصویرگر صرف‌ند و جای دیگر که نیاز است کاملا نزدیک می‌شوند و خود به بخشی از‌‌ همان مردم درگیر بدل شده و در هم‌دلی با آن‌ها، حرف‌هایی را که لازم است مخاطب بشنود، می‌شنوند. «بدون بلیط» با فاصله از مستندهای اجتماعی شلوغ و پرگو، فیلمی تروتمیز با قاب‌های خوب، تدوین خوش‌ریتم و زمان اندازه است. چیزی که سینمای مستند جوانانهٔ ما، در هیاهوی سیاسی‌کاری و تصویرسازی به قصد جشنواره‌های داخلی و خارجی، تاحد زیادی آن را فراموش کرده است. «بدون بلیط» دغدغه دارد و البته که یک «سند ارزشمند تاریخی» از «یک روز به‌خصوص» است.

منتقد: خسرو نقیبی
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما