پایگاه خبری سینما تجربی 27 فروردين 1398 ساعت 10:57 http://www.cinematajrobi.ir/news/14072/ستایش-تصویر -------------------------------------------------- گزارش جلسه نقد مستند «بهارستان؛ خانه‌ی ملت» در سالن سینماحقیقت عنوان : در ستایش تصویر -------------------------------------------------- در نخستین برنامه از تازه‌ترین دوره‌ی کانون فیلم «سینماحقیقت» مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی که بعدازظهر دیروز (دوشنبه بیست و ششم فروردین) برگزار شد، ابتدا مستند تحسین شده‌ی «بهارستان؛ خانه‌ی ملت» ساخته‌ی بابک بهداد به نمایش درآمد و سپس این فیلم با حضور امید نجوان، منتقد سینما مورد نقد و بررسی قرار گرفت. متن : به گزارش روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، در ابتدای این جلسه، ناصر صفاریان مسئول جلسه های نمایش فیلم و مجری برنامه با اشاره به این که در دور تازه ی کانون فیلم، نمایش آثار از روزهای یک شنبه به دوشنبه و ساعت17:30 تغییر پیدا کرده گفت: این اتفاق در پی درخواست های متعدد علاقه مندان انجام شده و امیدواریم با انجام این تغییر، رضایت آن ها فراهم شده باشد. وی سپس با اشاره به شاخص ترین ویژگی بهارستان؛ خانه ی ملت گفت: در این فیلم بیش از نمونه های مشابه و مستندهایی که درباره ی محله ها و مناطق مختلف شهر تهران ساخته شده، بر تاریخ معاصر ایران و فراز و فرودهای آن تاکید شده و این نکته، مهم ترین وجه تمایز بهارستان؛ خانه ی ملت با آن مستندها به حساب می آید. بابک بهداد، کارگردان مستند مورد بحث، در تشریح این نکته گفت: از زمانی که تصمیم به ساخت این فیلم گرفتم قصد داشتم به حضور پررنگ تاریخ در میدان بهارستان تهران اشاره کنم و دلیل اش هم این بود که معتقدم تاریخ به محل ها و محله های مختلف، معنا و هویت می بخشد. به همین دلیل زمانی که درباره ی سوژه ی فیلم تحقیق می کردم سعی کردم وقایع تاریخی آن را نیز در نظر داشته باشم ولی در طول مدت تحقیق، یک سری از وقایع و رویدادهای دیگر نیز به فیلم اضافه شد. وی افزود: در نهایت تصمیم گرفتم محله ی بهارستان را از دوره ای که شکل گرفته تا مقطع پیروزی انقلاب مورد بررسی قرار دهم و جغرافیای تاریخی آن را به نمایش بگذارم. بهداد هم چنین در پاسخ به پرسش دیگری از ناصر صفاریان درباره ی عدم اشاره به وقایع میدان بهارستان در سال های پس از انقلاب اسلامی گفت: وقتی طرح اولیه را می نوشتم با خودم فکر کردم پرداختن به این موضوع در مدت زمان فیلم نخواهد گنجید و احساس ام این بود که شاید نتوانم به برخی نکته ها و حادثه ها اشاره کنم. به همین دلیل از پرداختن به آن صرف نظر کردم. وی افزود: البته تحقیق در باره ی اتفاق های مجلس و داستان های میدان بهارستان را تا دهه ی 1370 ادامه دادم اما ترجیح دادم اشاره به حوادث زمستان 1357 که به وقوع انقلاب منجر شد، نقطه پایان فیلم باشد. بخش بعدی جلسه به صحبت های منتقد مهمان برنامه اختصاص داشت. در این بخش، امید نجوان در پاسخ به نکته ی مطرح شده از سوی مجری برنامه درباره ی جایگاه بهارستان؛ خانه ی ملت در بین مستندهایی که در سال های اخیر درباره ی محله های مختلف شهر تهران ساخته شده گفت: این فیلم چنان که از نامش هم برمی آید، بیش تر از آن که درباره ی بهارستان و خیابان های اطراف آن باشد، درباره ی خانه ی ملت و نهاد قانون گذاری در این منطقه است. به همین دلیل و به ضرورت حوادثی که در این منطقه از شهر رخ داده، به بخش های اطراف و محله های دیگر نیز سرک کشیده است. وی افزود: کیفیت بهارستان؛ خانه ی ملت که در جزییات فیلم نیز نمود پیدا کرده نشان می دهد این مستند از تحقیق و پژوهش قابل توجهی بهره برده است، اما نکته این جاست که اگر این پژوهش کمی فشرده تر و طبعاً از برخی حواشی آن کاسته می شد، فیلم نهایی شکل بهتری پیدا می کرد. در حقیقت شاید اگر سازنده ی فیلم، محدودیت بیش تری برای نحوه ی روایت خود قائل می شد، زمان نهایی فیلم کوتاه تر و ضرباهنگ فیلم از آن چه که هست سریع تر و جذاب تر می شد. نجوان گفت: فیلم بهارستان؛ خانه ی ملت از جمله مستندهایی است که ساختار نهایی خود را بر اساس متن پژوهشیِ انجام شده پی ریزی کرده و اینک که فیلم در معرض قضاوت تماشاگر قرار گرفته می توان حدس زد که شاید اگر فقط به محدوده ی میدان بهارستان یا فقط به حوادث مجلس شورا پرداخته بود کیفیت درخشان تری داشت و حتی می توانست مخاطبان بیش تری را جذب کند. بابک بهداد ضمن تایید این نکته در پاسخ گفت: مرحله ی جذاب و لذت بخش تحقیقات و نگارش متن این فیلم حدود سه سال طول زمان برد که در نهایت به نگارش فیلم نامه منجر شد. زمانی که تحقیقات این فیلم در جریان بود متوجه شدم در دهه های مختلف و در این منطقه، اتفاق های متعددی رخ داده که باید از میان آن ها دست به انتخاب بزنم. وی افزود: مجبور بودم فضای سیاسی، اجتماعی و هم چنین ارتباط شخصیت هایی که در فیلم از آن ها یاد می شود را در نظر داشته باشم. در حقیقت، برخی پرش ها که در حال حاضر در فیلم وجود دارد ناگزیر انجام شده است. بهداد هم چنین گفت: در همین زمینه اتفاق های بسیار جذابی وجود داشت که مجبور شدم بخشی از آن ها را حذف کنم. اشاره به حضور رضاخان در حمله ی مشروطه و برخی اتفاق های جذاب دیگر از آن جمله است؛ اتفاق هایی که هرکدام به تنهایی قابلیت آن را دارند که به فیلم دیگری تبدیل شوند. بابک بهداد در ادامه ی صحبت های خود ضمن اشاره به کمبود منابع تصویری و آرشیوی به عنوان یکی از مشکلات تولید این فیلم گفت: تمام عکس هایی که در فیلم دیده می شود به کمک نرم افزار رنگ شده و خود این نکته یادآور رنگ آمیزی عکس های قدیمی به روش دستی است که ظاهراً در دوران سلطنت احمدشاه قاجار و پس از آن رواج داشته است. وی هم چنین گفت: قصدم از انجام چنین کاری این بود که شخصیت های مورد نظر فیلم را کمی برجسته تر نشان بدهم و کاری کنم که تماشاگر آن ها را بهتر بشناسد. منتقد مهمان برنامه نیز این نکته را یکی از تمهیدهای جذاب فیلم برای جذابیت بخشیدن به آن دانست و افزود: فیلم ساز با انجام این کار جلوی خسته کننده بودن نگاه به عکس های سیاه و سفید و قدیمی را گرفته است. امید نجوان گفت: رنگ کردن لباس برخی آدم ها که در تعدادی از نماهای عمومی فیلم حضور دارند شاید باعث ایجاد توقع برای اشاره ی کمی پررنگ تر به آن ها شده باشد، اما در حقیقت تمهیدی است که برای یک دست شدن آن در طول فیلم انجام شده. در ادامه ی جلسه، بابک بهداد در پاسخ به پرسش یکی از تماشاگران حاضر در سالن درباره ی نحوه ی دسترسی به آرشیو منابع تصویری گفت: جدا از آرشیو شخصی برخی دوستان، برخی تصویرهای این فیلم از سوی فیلم خانه ی ملی ایران و مرکز اسناد انقلاب اسلامی در اختیار این فیلم قرار گرفته است. وی گفت: تصویرهای رنگی میدان بهارستان نیز از آرشیو دو شبکه ی تلویزیونی خارج از کشور دریافت و در فیلم از آن ها استفاده شده است. بهداد هم چنین در پاسخ به پرسشی درباره ی دشواری های تدوین و رعایت پیوستگی در میان عکس ها و تصویرهای آرشیوی گفت: همسان سازی کیفیت عکس ها و تلاش برای آماده سازی آن ها یکی از دشوارترین بخش های تدوین این فیلم بود که حدود یک سال و نیم زمان برد. بهداد سپس در پاسخ به پرسش مطرح شده از سوی مجری برنامه درباره ی ایده ی استفاده از برخی مستندسازان سینمای ایران برای بیان دیالوگ برخی شخصیت های تاریخی گفت: برخی مستندسازان صدای خوبی دارند و پیش از این در اجرای گفتار متن بعضی فیلم ها همکاری کرده بودند. در نهایت با شناختی که از اغلب آن ها داشتم تصمیم گرفتم برای اشاره به برخی دیالوگ های شخصیت های تاریخی از مشاوره و همکاری آن ها استفاده کنم. وی گفت: از آن جا که تاکنون چنین کاری انجام نشده بود تقریباً همه ی دوستان و همکاران پس از مطالعه ی فیلم نامه حاضر شدند چنین کاری انجام دهند. جالب این جاست که شهرام درخشان، گوینده ی گفتار متن نیز خود جزو مستندسازهاست و از این نظر می توان گفت این حجم از صدای مستندسازان نسل های مختلف، تا پیش از فیلم بهارستان؛ خانه ی ملت در هیچ فیلم دیگری مورد استفاده قرار نگرفته بود. در ادامه ی جلسه ی نقد و بررسی، امید نجوان ضمن اشاره به دراماتیزه کردن برخی فرازهای تاریخی از طریق صداسازی و اجرای دیالوگ های تاریخی به عنوان یکی از شاخص ترین ویژگی های بهارستان؛ خانه ی ملت گفت: شاید بتوان نقطه ضعف اصلی این فیلم را در بخش های پایانی این فیلم جست وجو کرد که با نقطه گذاریِ داستان این بخش از تهران در مقطع پیروزی انقلاب به پایان رسیده است. وی این پایان بندی را برآمده از محافظه کاری در نحوه ی روایت تاریخ بهارستان دانست و افزود: این نکته که البته از دایره ی بزرگ محدودیت های فرامتنی و هم چنین موانع تولیدی به ساختمان فیلم مورد بحث سرایت کرده نشان می دهد داستان های تعریف نشده و جذاب دیگری در دل این موضوع باقی مانده است که شاید در آینده توسط خود فیلم ساز یا افراد دیگری روایت شود. بخش پایانی جلسه ی نقد و بررسی نیز به جمع بندی صحبت های این منتقد اختصاص داشت. وی گفت: فیلم بهارستان؛ خانه ی ملت بیش از آن که درباره ی این محله ی قدیمی شهر تهران و محل تشکیل نهاد قانون گذاری باشد، مستندی است که در ستایش تصویر و اهمیت وجودی آن ساخته شده و این نکته از همان ابتدای فیلم که به تاثیر انتشار عکس ژوزف نوز بلژیکی (در لباس روحانیت) و تجمع اعتراض آمیز مردم تهران در عهد قاجار اشاره می شود مشهود است. نجوان گفت: در لایه ی درونی این فیلم و جدا از تاثیر حوادث مهم تاریخی، به نقش تاثیرگذار عکس ها در تاریخ ایران نیز اشاره شده است. تصویرهایی که در طول تاریخ مورد اشاره ی فیلم، از عکس های سیاه و سفید به فیلم های آرشیوی و سپس عکس ها و فیلم های رنگی تبدیل می شوند و به نقش تاریخی ورود دوربین های عکاسی و فیلم برداری در ایران اشاره دارند. گفتنی است: کانون فیلم سینماحقیقت عصر دوشنبه هر هفته در مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی به نشانی خیابان شهروردی شمالی، میدان شهید قندی، شماره 15 پذیرای علاقمندان سینمای مستند است.